Rak pluća

Rak pluća i dalje je jedan od najsloženijih onkoloških izazova našeg vremena, odgovoran za 18.7% svih smrtnih slučajeva povezanih s karcinomima, pri čemu je samo 21% bolesnika živo pet godina nakon dijagnoze.1,2 Naš fokus je na napretku u ranom otkrivanju, preciznoj dijagnostici i personaliziranim terapijama. Kroz istraživanja i suradnju s kliničkom zajednicom, nastojimo pretvoriti nova saznanja u opipljive pomake za bolesnike u svim stadijima bolesti. 

 

Istražite vrste raka pluća (NSCLC i SCLC), stadije bolesti te ključnu ulogu biomarkera u donošenju odluka o liječenju, s naglaskom na pravovremenu dijagnozu kao preduvjet dugotrajnije remisije i potencijalnog izlječenja.

Vrste raka pluća

Rak pluća nemalih stanica (NSCLC)

NSCLC čini oko 85% svih karcinoma pluća.3,4

Najčešći histološki podtipovi su adenokarcinom,

karcinom pločastih stanica i karcinom pluća velikih stanica.4,5

 

Rak pluća malih stanica (SCLC)

Agresivniji tip s lošijom prognozom, značajno manje zastupljen u općoj populaciji (15%).6

Rak pluća nemalih stanica (NSCLC)

Stadiji bolesti 

Otkrivanje stadija bolesti izuzetno je važno liječnicima kako bi procijenili prognozu bolesti i odredili najbolji terapijski režim. NSCLC se dijeli na 4 stadija ovisno o težini i širenju bolesti.7,8

Važnost testiranja biomarkera 

Rak pluća je  bolest koju karakteriziraju različite genetske i molekularne značajke. Ove osobine, poznate kao biomarkeri, mogu poslužiti kao pokazatelji različitih vrsta raka, a mnoge od njih doprinose rastu tumora.12,13 Neki biomarkeri nastaju kao rezultat točkastih mutacija (promjena unutar gena), dok drugi odražavaju promijenjenu ekspresiju gena.13,14 

 Utvrđeni biomarkeri u raku pluća 

Stopa EGFR mutacija (10-40% bolesnika)15,17 

Receptor epidermalnog faktora rasta (EGFR) je protein koji pomaže stanicama u rastu.18

Mutacije u EGFR-u mogu uzrokovati veće količine ovog proteina od normalnih na stanicama raka, omogućujući im brži rast.15,18

Otprilike 10-15% bolesnika u SAD-u i Europi, kao i 30-40% bolesnika u Aziji, imaju EGFR mutacije.15,17 

MET genska alteracija (1-70% pacijenata)19,20 

Gen MET uključen je u stvaranje proteina.

Kada je gen MET mutiran, amplificiran ili prekomjerno eksprimiran, može potaknuti rast tumorskih stanica.19,20 

Mutacije u eksonu 14: 3-4% bolesnika.21 Amplifikacije: 1-6% bolesnika. 21 

Prekomjerna ekspresija: 15-70% bolesnika19,20

Klinička ispitivanja pokazuju da su promjene u genu MET ključni mehanizam stečene rezistencije na terapije usmjerene na EGFR. 19,20 

BRAF mutacija (1.5-3.5% bolesnika)

Gen BRAF kodira protein koji pomaže u kontroli rasta stanica.22

Mutacije u genu BRAF mogu uzrokovati nekontrolirani rast stanica, što može dovesti do raka.22,23 

ALK mutacija  (4-7% bolesnika)25,26

Gen kinaze anaplastičnog limfoma (ALK) uključen je u rast i diobu stanica.24

Kada dođe do preraspodjele, ALK geni mogu rezultirati rastom tumora.24,25

KRAS mutacija 5-50% bolesnika9,27  

Gen KRAS, također poznat kao gen sarkoma Kirsten štakora, regulira diobu stanica.

Mutacije u genu KRAS mogu uzrokovati nekontrolirani rast, diobu i dupliciranje stanica. 9  

Mutacije gena KRAS javljaju se kod 5-15% bolesnika u Aziji i 25-50% pacijenata u zapadnim populacijama.27 

PD-L1 ekspresija (19-100% tumora ima abnormalnu PDL-1 ekspresiju)29 Ligand 1 programirane stanične smrti (PD-L1) je protein koji se nalazi na površini tumorskih stanica i pomaže im da izbjegnu odgovor imunološkog sustava. Kod bolesnika čiji rak nije povezan s poznatom mutacijom, abnormalna ekspresija PD-L1 može pomoći u karakterizaciji njihove bolesti.28,29 

Biomarkeri koji se istražuju 

HER2 genska alteracija  

 

Receptor 2 humanog epidermalnog faktora rasta (HER2) je protein koji regulira rast stanica. Promjene u genu HER2, poput mutacija ili prekomjerne ekspresije, mogu olakšati prekomjerni ili nekontrolirani rast koji može potaknuti stvaranje tumora.30 

TROP2 prekomjerna ekspresija

  

Površinski antigen trofoblasta-2 (TROP2) je transmembranski glikoprotein uključen u samoobnavljanje, proliferaciju, invaziju i preživljavanje stanica. Ekspresija TROP2 povezana je s lošijim ukupnim preživljavanjem i preživljavanjem bez bolesti kod nekoliko vrsta solidnih tumora.31,32

  1. World Health Organisation. International Agency for Research on Cancer. Global Cancer Observatory .Available at: https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/cancers/15-trachea-bronchus-and-lung-fact-sheet.pdf. Accessed May 2026. 
  2. American Society of Clinical Oncology (ASCO). Lung Cancer - Non-Small Cell: Statistics. Available at: https://www.cancer.net/cancer- types/lung-cancer-non-small-cell/statistics. Accessed February 2026. 
  3. LUNGevity Foundation. Types of Lung Cancer. Available at: https://lungevity.org/for-patients-caregivers/lung-cancer-101/types-of-lung- cancer. Accessed February 2026. 
  4. Go2 Foundation for Lung Cancer. Types of Lung Cancer. Available at: https://go2foundation.org/what-is-lung-cancer/types-of-lung- cancer/. Accessed February 2026. 
  5. American Society of Clinical Oncology (ASCO). Lung Cancer – Non-Small Cell: Introduction. Available at: http://www.cancer.net/cancer- types/lung-cancer-non-small-cell/introduction. Accessed February 2026. 
  6. American Society of Clinical Oncology (ASCO). Lung Cancer – Small Cell: Introduction. Available at: https://www.cancer.net/cancer- types/lung-cancer-small-cell/introduction. Accessed February 2026. 
  7. American Cancer Society. Non-Small Cell Lung Cancer Stages. Available at: https://www.cancer.org/cancer/lung-cancer/detection- diagnosis-staging/staging-nsclc.html. Accessed February 2026. 
  8. Goldstraw P, et al. The IASLC Lung Cancer Staging Project: Proposals for Revision of the TNM Stage Groupings in the Forthcoming (Eighth) Edition of the TNM. J Thorac Oncol. 2015; 11(1): 39-51. 
  9. GlobalData. Non-Small Cell Lung Cancer (NSCLC) – Epidemiology Forecast to 2025. Available at: https://store.globaldata.com/report/gdhcer132-16--epicast-report-non-small-cell-lung-cancer-nsclc-epidemiology-forecast-to-2025/. Accessed February 2026. 
  10. Cancer Research UK. Stage 3. Available at: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/lung-cancer/stages-types-grades/stage-3. Accessed February 2026. 
  11. Provencio M, et al. Inoperable stage III non-small cell lung cancer: Current treatment and role of vinorelbine. J Thorac Oncol. 2011;3:197- 204. 
  12. Korpanty G, et al. Biomarkers that currently affect clinical practice in lung cancer: EGFR, ALK, MET, ROS-1, and KRAS. Front Oncol. 2014(4). 
  13. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms – Biomarker. Available at: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms?cdrid=45618. Accessed February 2026. 
  14. Encyclopaedia Britannica. Point mutation. Available at: https://www.britannica.com/science/point-mutation. Accessed February 2026. 
  15. Keedy VL, et al. American Society of Clinical Oncology Provisional Clinical Opinion: Epidermal Growth Factor Receptor (EGFR) Mutation Testing for Patients with Advanced Non-Small-Cell Lung Cancer Considering First-Line EGFR Tyrosine Kinase Inhibitor Therapy. J Clin Oncol. 2011:29;2121-27. 
  16. Ellison G, et al. EGFR Mutation Testing in Lung Cancer: a Review of Available Methods and Their Use for Analysis of Tumour Tissue and Cytology Samples. J Clin Pathol. 2013:66;79-89. 
  17. Szumera-Ciećkiewicz A, et al. EGFR Mutation Testing on Cytological and Histological Samples in Non-Small Cell Lung Cancer: a Polish, Single Institution Study and Systematic Review of European Incidence. Int J Clin Exp Pathol. 2013:6;2800-12. 
  18. National Cancer Institute. NCI Dictionary of Cancer Terms -- EGFR. Available at: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/search/EGFR/?searchMode=Begins. Accessed February 2026. 
  19. Landi L, et al. MET overexpression and gene amplification in NSCLC: a clinical perspective. Lung Cancer: Targets and Therapy. 2013;4:15-25. 
  20. Zhang Z, et al. Impact of MET alterations on targeted therapy with EGFR-tyrosine kinase inhibitors for EGFR-mutant lung cancer. Biomark Res. 2019:7:27. 
  21. Wolf J, et al. Capmatinib in MET Exon 14–Mutated or MET-Amplified Non–Small-Cell Lung Cancer. NEJM. 2020:383:944-957. 
  22. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms – BRAF gene. Available at: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/braf-gene. Accessed February 2026 
  23. Leonetti A, et al. BRAF in non-small cell lung cancer (NSCLC): Picklaxing another brick in the wall. Cancer Treat Rev. 2018;66:82-94. 
  24. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms – ALK gene. Available at: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/alk-gene. Accessed February 2026. 
  25. Chia P, et al. Prevalence and natural history of ALK positive non-small-cell lung cancer and the clinical impact of targeted therapy with ALK inhibitors. Clin Epidemiol. 2014;6:423-432. 
  26. Zhao F, et al. Clinicopathological Characteristics of Patients with Non-Small-Cell Lung Cancer Who Harbor EML4-ALK Fusion Gene: A Meta-Analysis. PLOS ONE. 2015;1-13. 
  27. Boch C, et al. The frequency of EGFR and KRAS mutations in non-small cell lung cancer (NSCLC): routine screening data for central Europe from a cohort study. BMJ Open. 2013;3(4). 
  28. Awad M and Hammerman P. Durable Responses With PD-1 Inhibition in Lung and Kidney Cancer and the Ongoing Search for Predictive Biomarkers. J Clin Oncol. 2015; 33. 
  29. Mei J, et al. PD-1/PD-L1 expression in non-small-cell lung cancer and its correlation with EGFR/KRAS mutations. Cancer Biol Ther. 2015;17(4):407-413. 
  30. National Cancer Institute (NCI). NCI Dictionary of Cancer Terms – HER2 gene. Available at: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/search/her2/?searchMode=Begins. Accessed February 2026. 
  31. Shvartsur A, et al. Trop2 and its overexpression in cancers: regulation and clinical/therapeutic implications. Genes Cancer. 2015;6(3-4):84-105.
  32. Inamura K, et al Association of tumor TROP2 expression with prognosis varies among lung cancer subtypes. Oncotarget. 2017;8(17):28725-28735. 

Rak pluća malih stanica (SCLC)

Rak pluća je najčešći oblik raka diljem svijeta i uzrokuje gotovo 1 od 5 svih smrtnih slučajeva.1 

Koja je razlika između raka pluća malih (SCLC) i nemalih (NSCLC) stanica? 

Veličina tumora

 

SCLC stanice su male i ovalne u usporedbi sa stanicama NSCLC3

Rast tumora 

 

Rak pluća malih stanica (SCLC) karakterizira brzi rast, agresivno širenje u okolne strukture izvan mjesta nastanka, rano i brzo stvaranje metastaza.4 

 

 

5% bolesnika s malignim karcinomom pluća (SCLC) imaju mogućnost kirurškog uklanjanja tumorskog tkiva. 

Prognoza bolesti

 

SCLC ima lošiju prognozu od NSCLC-a.6

 

Petogodišnje preživljavanje nakon dijagnoze u SAD-u:7,8

Važnost testiranja biomarkera

Otkrivanje stadija bolesti izuzetno je važno za liječnika kako bi procijenio prognozu bolesti i odredio najbolji terapijski režim. SCLC se dijeli na ograničenu i proširenu bolest, što određuje daljnji tijek liječenja bolesti.4,8,9 

Liječenje 

U usporedbi s NSCLC-om, postoji manje terapijskih mogućnosti za bolesnike sa SCLC-om6 

 

- Kirurgija je jedina opcija u ranijoj fazi bolesti8 

 

Standardno liječenje:8,10    

 

- LS-SCLC (ograničeni stadij raka pluća malih stanica): Ako kirurško liječenje nije moguće, terapijski izbor je kemoterapija u kombinaciji s radioterapijom, nakon koje je u pojedinih bolesnika moguća primjena imunoterapije.

 

Nažalost, kod većine bolesnika bolest brzo napreduje nakon terapije.

 

- ES-SCLC (prošireni stadij raka pluća malih stanica): Terapijski izbor je kemoterapija u kombinaciji s imunoterapijom. 

 

Klinička ispitivanja također istražuju ciljane lijekove kao i druge kombinacije lijekova u terapijskom pristupu liječenju6,8,10

  1. World Health Organization. Globocan Fact Sheet: All cancers. Available at: https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/cancers/39-all-cancers-fact-sheet.pdf. Accessed February 2026.  
  2. LUNGevity Foundation. Types of Lung Cancer. Available at: https://lungevity.org/for-patients-caregivers/lung-cancer-101/types-of-lung-cancer. Accessed February 2026.  
  3. National Cancer Institute. NCI Dictionary of Cancer Terms - small cell lung cancer. Available at: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer- terms/def/small-cell-lung-cancer. Accessed February 2026.  
  4. GO2 Foundation. Types of Lung Cancer. Available at: https://go2foundation.org/what-is-lung-cancer/types-of-lung-cancer/. Accessed February 2026. 
  5.  American Cancer Society. Surgery for Small Cell Lung Cancer. Available at: https://www.cancer.org/cancer/lung-cancer/treating-small-cell/surgery.html. Accessed February 2026.  
  6. Oronsky B, et al. What's New in SCLC? A Review. Neoplasia. 2017;19(10):842-847.  
  7. ASCO. Lung Cancer – Non-Small Cell: Statistics. Available at https://www.cancer.net/cancer-types/lung-cancer-non-small-cell/statistics. Accessed February 2026.  
  8. ASCO. Lung Cancer - Small Cell: View All Pages. Available at: https://www.cancer.net/cancer-types/33776/view-all. Accessed February 2026.  
  9. American Cancer Society. Treatment Choices by Stage for Small Cell Lung Cancer. Available at: https://www.cancer.org/cancer/lung-cancer/treating-small-cell/by-stage.html. Accessed February 2026.  
  10. National Cancer Institute. Small Cell Lung Cancer Treatment (PDQ®)– Health Professional Version. Available at: https://www.cancer.gov/types/lung/hp/small-cell-lung-treatment-pdf. Accessed February 2026. 

Veeva ID: HR-9953, lipanj 2026 

 

Ovaj je materijal namijenjen za edukaciju javnosti, bolesnika i zdravstvenih radnika. 

 

Ovaj sadržaj ima isključivo edukativnu i informativnu svrhu i nije zamjena za savjet liječnika.  

myAstrazeneca.hr
AstraZeneca d.o.o.,
Ulica Vjekoslava Heinzela 70,
Zagreb, Hrvatska

©2026 AstraZeneca. VEEVA ID HR-5205, travanj 2026.